Politik Hukum Acara Mahkamah Konstitusi dalam Sengketa Hasil Pemilihan Umum

Authors

  • Hery Setiawan Universitas Kristen Cipta Wacana, Indonesia
  • Indra Rukmono Universitas Kristen Cipta Wacana, Indonesia
  • Anastasia Kolo Universitas Kristen Cipta Wacana, Indonesia

DOI:

https://doi.org/10.31004/joecy.v2i1.581

Keywords:

Politik Hukum, Mahkamah Konstitusi, Sengketa Pemilu

Abstract

Penelitian ini mengkaji perkembangan hukum acara di Mahkamah Konstitusi (MK) setelah putusan dalam perkara sengketa hasil pemilihan kepala daerah (PHPU.D) di Jawa Timur. Kewenangan MK berkembang dari sekadar menguji perhitungan suara menjadi menilai proses pelaksanaan pemilu. Perubahan ini menunjukkan evolusi signifikan dalam pendekatan hukum acara MK, melampaui ketentuan dalam Undang-Undang MK dan peraturan terkait. Penelitian ini menggunakan pendekatan yuridis-normatif dengan metode perbandingan, menganalisis 51 putusan MK. Hasilnya menunjukkan putusan progresif MK seperti pemungutan suara ulang, penghitungan suara ulang, pembatalan pemilu, diskualifikasi calon, hingga penetapan pemenang. Putusan-putusan ini membentuk norma hukum acara baru dan menekankan pentingnya kepastian hukum serta pembaruan regulasi. Studi ini merekomendasikan agar pengajar hukum acara MK terus mengikuti perkembangan putusan MK, karena putusan tersebut kini lebih memengaruhi pemahaman hukum dibandingkan aturan yang statis. Selain itu, MK perlu mempertimbangkan dampak putusannya terhadap sengketa pemilu nasional di masa depan.

References

Andrusyshyn, B., Bilozorov, Y., Opolska, N., Kupina, L., & Tokarchuk, O. (2023). Right to a fair trial in extraordinary conditions. The Age of Human Rights Journal, 20, e7539–e7539.

Anns, M., & Syauqillah, M. (2023). The repatriation of returning ISIS foreign terrorist fighters: Analysis of the factors influencing Indonesia’s refusal and its implications on counterterrorism efforts. Masyarakat, Kebudayaan & Politik, 36(4).

Ariawan, I. G. K. (2013). Metode Penelitian Hukum Normatif. Kertha Widya, 1(1).

Dodescu, N. E. (2022). The Right to a Fair Trial and Its Guaranties in the State of Law. Conferința Internațională Educație Și Creativitate Pentru o Societate Bazată Pe Cunoaștere-DREPT, 16(XVI), 127–130.

Grinenko, A. V., Makarov, D. A., Neryakhin, A. I., & Potapov, V. D. (2021). Right to defense against criminal prosecution and right to a fair trial in short inquiry. Relações Internacionais No Mundo Atual, 3(32), 186–198.

Hidayat, A. T. (2024). Penguatan Kesadaran Demokrasi dan Partisipasi Pemilih Pemula melalui Program Edukasi Pemilu. Jurnal Mitra Dedikasi Masyarakat, 1(2), 110–118.

Jeremy, C. (2022). Tinjauan Hukum Internasional Terhadap Article 38 Hong Kong National Security Law. Universitas Hasanuddin.

Kelibay, I., Boinauw, I., Rosnani, R., & Kalagison, M. D. (2022). Dinamika Pemilihan Kepala Daerah Serentak Nasional Dalam Pemilihan Umum Tahun 2024. Jurnal Noken: Ilmu-Ilmu Sosial, 7(2), 167–181.

Malian, S. (2020). Konsepsi HAM Universial Dan Partikular Dalam Putusan Mahkamah Konstitusi:(Analisis Putusan MK Nomor 46/Puu-Xiv/2017 TentangPasal PidanaDalam KUHPBagi Pelaku Zina Dan LGBT). Istinbath: Jurnal Hukum, 17(1), 102–115.

Nahornyi, I. (2024). State Guaranteed Legal Aid in the Context of the Right to Fair Trial. Mykolo Romerio universitetas.

Naouri, J., & Jacobs, D. (2023). Reflecting on the Rights of the Defense at the International Criminal Court: the Importance of Ensuring Fair Trials to Deliver Exemplary Justice. In The International Criminal Court in Its Third Decade (pp. 238–252). Brill Nijhoff.

Pearson, M., & Somekh, B. (2006). Learning transformation with technology: a question of sociocultural contexts? International Journal of Qualitative Studies in Education, 19(4), 519–539.

Rengku, J. D. (2025). Alternatif Penyelesaian Pelanggaran Hak Asasi Manusia di Indonesia. Journal Scientific of Mandalika (JSM) e-ISSN 2745-5955| p-ISSN 2809-0543, 6(5), 1305–1342.

SOBKO, G., Muliar, H., Hryhorchuk, M., Holovko, O., DRALIUK, I., & LVOVA, I. (2023). Problems and conflicts related to measures to ensure the right to a fair trial in accordance with the European Convention on Human Rights. Janus, 14(2).

Sokolova, M. (2023). The Right to a Fair Trial of Legal Persons Throughout the Case Law of the ECHR and the CJEU. LeXonomica, 15(1), 77–98.

Suyatno, S. (2016). Pemilihan kepala daerah (pilkada) dan tantangan demokrasi lokal di Indonesia. Politik Indonesia: Indonesian Political Science Review, 1(2), 212–230.

Yesil, U. (2021). The cases of dismissal under state of emergency (OHAL): The right to a fair trial as a human right. Human Rights in Turkey: Assaults on Human Dignity, 227–260.

Zainuddin, M., & Karina, A. D. (2023). Penggunaan Metode Yuridis Normatif Dalam Membuktikan Kebenaran Pada Penelitian Hukum. Smart Law Journal, 2(2), 114–123. https://doi.org/10.34310/slj.v2i2.26

Zavtur, V. A. (2024). The Media Information Campaign And The Right To Fair Trial In Criminal Proceedings: Some Standards Of Ecthr. Publishing House “Baltija Publishing.”

Downloads

Published

25-01-2022

How to Cite

Setiawan, H., Rukmono, I., & Kolo, A. (2022). Politik Hukum Acara Mahkamah Konstitusi dalam Sengketa Hasil Pemilihan Umum. Journal of Innovative and Creativity (Joecy), 2(1), 58–68. https://doi.org/10.31004/joecy.v2i1.581

Issue

Section

Articles